Alexander Speybrouck

De ene hoeft nog maar 5 kilometer te lopen of hij heeft al een achillespeesontsteking aan zijn been (of voet, beter gezegd), terwijl de ander moeiteloos marathons loopt zonder ook maar één bezoek aan de sportdokter. Hoe komt het dat sommige sporters gevoeliger zijn voor blessures dan anderen? Harvard University zocht het uit.

Ze bestaan echt, de gelukkige sporters die nooit met blessures te kampen krijgen. Een studie van de Harvard University volgde twee jaar lang 249 vrouwelijke lopers die minstens 32 km per week lopen. 100 van die lopers kregen serieuze blessures tijdens die 2 jaar, 40 ervan kregen te kampen met kleine kwaaltjes. Daarnaast was er een groep van 21 straffe dames die nog nooit in hun hele leven last hadden gehad van blessures. De onderzoekers gingen na of dit te maken had met een bepaalde manier van lopen of neerzetten van voeten en benen.

Zachtere landing

De experten ontdekten dat deze 21 vrouwen lichter op hun hielen landden dan zij die zware blessures kregen. Ook als ze naar variabelen keken zoals het gewicht van de vrouwen of de afgelegde afstand, bleek dat te blijven kloppen. Professor Irene Davis van Harvard University raadt lopers daarom aan om zo zacht mogelijk op de voeten te landen bij het lopen. Ze adviseert ook dat lopers best proberen om net iets dichter naar het midden van de voet te landen, waardoor je op een natuurlijke manier lichter loopt. Het zou ook kunnen helpen om het aantal stappen per minuut op te voeren, waardoor de beukende kracht van elke stap iets afneemt.

Andere factoren

Het type loopschoen en het al dan niet verwaarlozen van het stretchritueelblijkt volgens voorgaande onderzoeken geen invloed te hebben op het vaker ontwikkelen van blessures. Ook over het gebruik van zooltjes die schokken opvangen of de lengte en duur van loopschema’s is nooit zwart op wit aangetoond dat ze blessures kunnen beïnvloeden.

Wel is in een grootschalig onderzoek aangetoond dat bepaaldeontstekingsremmende geneesmiddelen zoals diclofenac, ibuprofen en ketoprofen onder vorm van een gel of crème een veilige en efficiënte manier zijn om acute spierpijn te verzachten. Ze werken niet voor iedereen, maar in 7 à 8 op de 10 gevallen verlicht zo’n middel de pijn, in vergelijking met 2 à 3 op 10 bij de groep die een placebo kreeg toegediend.

En wat verder altijd werkt: gebruik je gezond verstand bij het sporten. Forceer jezelf nooit als je pijn voelt en blijf niet lopen met een kwaaltje of blessure, maar ga er op tijd mee naar de dokter.

WORKOUTS FOCUSED ON MOTOR SKILLS MAY HELP EASE LOWER BACK PAIN

10 september 201826 december 2018 Alexander Speybrouck

(Reuters Health) – Exercise focused on improving motor skills may work as well for easing lower back pain as other types of physical activity, a research review suggests.
Based on data from 29 previously conducted trials involving a total of 2,431 adults aged 22 to 55 years, the study team also found that people who exercised generally experienced more improvements in pain and disability than those who didn’t. “The choice of exercise should be based on patient or therapist preferences and costs, as the current evidence suggests that there is no difference among the types of exercises,” said lead study author Bruno Saragiotto of the George Institute for Global Health at Sydney Medical School in Australia. Lower back pain is one of the leading causes of disability and doctor visits for adults worldwide, and the condition also has a significant economic impact in lost wages and productivity. While the findings add to a growing body of evidence for the importance of physical activity to treat lower back pain, more research is still needed to determine which workout routines might be best suited to specific patients or injuries, Saragiotto and colleagues conclude in their report in the Cochrane Library online January 7. Motor control exercise focuses on activation of the deep trunk muscles and targets restoration of control and coordination of these muscles, which support the spine. Workouts can vary, but patients might start off working on balance and flexibility and then progress to more complex exercises that involve lifting, pushing, pulling and rotating the body. For the current analysis, researchers looked at studies ranging in size from 20 to 323 participants, most of whom were middle-aged. The duration of treatment programs ranged from 20 days to 12 weeks, and the number of exercise sessions ranged from one to five per week.

Sixteen of the studies compared motor control exercise to other types of physical activity. Seven studies compared it to minimal intervention, five examined it relative to manual therapy such as massage or chiropractic work, three assessed it as an alternative to exercise paired with treatments such as electrical stimulation, and one looked at whether it worked as well as home exercise. When researchers compared pain and disability outcomes across all of these studies, they found motor control exercises were similar to other activities at intervals between three and 12 months. It’s possible that some patients with structural or behavioral changes in the muscles of the spine might be a subgroup of people who could benefit most from motor control exercises, Saragiotto said. But one shortcoming of the analysis is it didn’t pinpoint precisely who might be the ideal patient for this type of approach.

Researchers also lacked enough quality data to assess whether motor control exercise might be better than electrotherapy paired with other types of activity, Saragiotto noted.

One reason all exercises appeared equal in this analysis might also be tied in part to mental health, noted Julie Fritz, a physical therapy researcher at the University of Utah in Salt Lake City who wasn’t involved in the study. “It may be that the non-specific effects of exercise are responsible for the benefit, in other words, being active, doing something for your back pain helps individuals feel more in control of the condition and has positive physical and psychological benefits regardless of exactly what sort of exercise is being done,” Fritz said by email.

Geen categorie

EXERCISE HELPS PREVENT LOW BACK PAIN

10 september 201826 december 2018 Alexander Speybrouck

(Reuters Health) – Back pain is common and difficult to treat, but exercise is one effective strategy to help prevent it, according to a new research review.
“At present, a variety of interventions, such as exercise, education, back belts and shoe insoles, are commonly prescribed to prevent an episode of low back pain,” said lead author Daniel Steffens of the University of Sydney in Australia. But the effectiveness of these various interventions for low back pain hasn’t been clear, Steffens told Reuters Health by email. The researchers reviewed 23 published reports of prevention strategies for nonspecific low back pain, including 21 randomized controlled trials.

In many cases, structured exercise programs lowered the risk of later episodes of low back pain. Lower quality evidence suggested that these programs might also reduce later use of sick leave from work. There was no good quality evidence that other options, like back belts or shoe insoles, helped prevent pain, the authors reported online January 11 in JAMA Internal Medicine.

“There was some variation, but in general trials included exercises to improve strength, flexibility, skill and aerobic fitness,” Steffens said. “The exercises did not just focus on the spine but included upper and lower limb exercises as well.” Most trials had participants do two to three exercise sessions per week at the clinic plus at-home exercises, for eight weeks to 18 months. “Regular exercise develops your muscles, bones and ligaments for increased strength and endurance,” Steffens said. It also helps with weight control, delays the aging process and reduces stress, “some of the main risk factor for low back pain,” he added. Back pain is 25 to 33% less likely to recur for people who adhere to a structured exercise program, said Dr. Timothy S. Carey of the University of North Carolina at Chapel Hill, who coauthored a commentary accompanying the new results.

“Eighty percent of us will have back pain at some point in our lives,” Carey told Reuters Health by phone. “Most will get over it in a few days or weeks, but exercise appears to be a good thing in terms of prevention.” Back pain is costly to the healthcare system and preventing it with exercise would be cost-effective for insurers, he said.

“It seems to matter less exactly what type of exercise you do than that you do it in a regular way,” he said. People should do the type of exercise they are most likely to sustain, he said. Professional societies should take a closer look at what exercise programs work and issue clear recommendations that will be easier for people to follow, he said.

“Simply telling somebody to go exercise isn’t likely to work,” he said.

Geen categorie

EEN LINK TUSSEN CHOLESTEROLSPIEGELS EN PEESPIJN?

10 september 201826 december 2018 Alexander Speybrouck

NEW YORK (Reuters Health) – Personen met een hoge cholesterolspiegel zijn meer geneigd om peespijn of een veranderde peesstructuur te hebben, volgens een nieuwe review.
“De meest interessante bevinding was dat het patroon van cholesterolveranderingen dat waargenomen werd bij tendinopathie, vergelijkbaar was met het profiel dat het risico op cardiovasculaire ziekten verhoogt,” verklaarde de coauteur Dr. James E. Gaida van de University of Canberra en Monash University in Australië, via email aan Reuters Health.

“Het lijkt erop dat wat slecht is voor uw hart, ook slecht is voor uw pezen.”

Dr. Gaida en zijn coauteurs herbekeken 17 studies die de cholesterolspiegels of het gebruik van cholesterolverlagende geneesmiddelen en de peesstructuur of –pijn van de deelnemers beschreven. Globaal hadden de studies betrekking op meer dan 2000 personen. In de studies die ze analyseerden, hadden de personen met een veranderde peesstructuur of peespijn een significante hogere totale cholesterol, LDL (low-density lipoprotein)-cholesterol en triglyceriden, alsook een lagere HDL (high-density lipoprotein)-cholesterol.

“Cholesterol wordt afgezet in de peesmatrix wanneer zijn spiegel in het bloed hoog is,” noteerde Dr. Gaida. Onderzoekers stellen dat de cholesterolafzettingen leiden tot inflammatie van de pezen, wat leidt tot structurele veranderingen, die de zone kwetsbaar maken voor letsels en pijn, noteerde hij. Maar de resultaten kunnen niet bewijzen dat een hoge cholesterol peesproblemen veroorzaakt. Inderdaad, peesletsels kunnen de fysieke activiteit beperken, wat een invloed kan hebben op de cholesterol, zodat het verband ook omgekeerd zou kunnen zijn, noteren de auteurs op 15 oktober online in de British Journal of Sports Medicine. “De pijn is wellicht te wijten aan de ophoping van cholesterol, hoewel de ophoping van cholesterol ook een genetische component kan hebben,” verklaarde Dr. Louis J. Soslowsky, directeur-oprichter van het Penn Center for Musculoskeletal Disorders aan de University of Pennsylvania, die niet deelnam aan de nieuwe review. “Het verband tussen cholesterol en tendinopathie vereist verder onderzoek, onder meer naar de vraag of de verlaging van de lipiden via leefstijlveranderingen, zoals een dieet en lichaamsbeweging, peespijn zou kunnen helpen behandelen,” noteerde Dr. Gaida. “Het belangrijkste voordeel van het identificeren van een link tussen cholesterol en tendinopathie ligt echter in het potentieel van de vroegtijdige detectie van een hoge cholesterol en de aanpak van het cardiovasculair risico bij personen die consulteren met peespijn,” noteerde hij. “Er zijn sommige gegevens die aantonen dat statines pees- en spierpijn doen toenemen; bijgevolg, hoewel de verlaging van de cholesterol wellicht helpt om peesletsels te voorkomen en de peesheling te verbeteren, is haar rol op de pijn niet zo duidelijk,” verklaarde Dr. Soslowsky.

Dr. Gaida verklaarde dat artsen moeten overwegen om personen met peespijn te screenen voor een hoge cholesterol. Personen die meer aan sport doen nadat ontdekt werd dat ze een hoge cholesterol hebben, zouden dit geleidelijk moeten doen zodat hun pezen de tijd hebben om zich aan te passen, aldus Dr. Gaida.

Geen categorie

RUGPIJN EN CHIRURGIE: WELKE BEHANDELING GENIET DE VOORKEUR? (KCE RAPPORTEN)

10 september 201826 december 2018 Alexander Speybrouck

BRUSSEL 29/10- Rugklachten behoren tot de vaakst voorkomende gezondheidsproblemen. Wanneer de pijn een tijd aansleept, wordt er soms een rugoperatie voorgesteld, met de hoop dat dit genezing zal brengen. Het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) onderzocht twee soorten ingrepen aan de ruggenwervels. Bij de ene worden pijnlijke breuken behandeld, bij de andere worden beschadigde tussenwervelschijven vervangen. Geen van beide technieken beantwoordt volledig aan de verwachtingen.

Rugklachten behoren tot de vaakst voorkomende gezondheidsproblemen: in de gezondheidsenquête die in 2013 werd gehouden door het Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid (WIV-ISP) verklaarde 1 Belg op 5 een probleem te hebben aan de rug, en 1 op 8 aan de nek. Wanneer de pijn, ondanks de klassieke behandelingen, een tijd aansleept, wordt aan sommige mensen een rugoperatie voorgesteld, met de hoop dat dit hen zal genezen. Het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) publiceert vandaag twee rapporten over twee soorten rugingrepen. Bij de ene worden pijnlijke breuken aan de ruggenwervels behandeld, bij de andere worden beschadigde tussenwervelschijven vervangen.

Inspuiten van de wervel met cement

Vertebroplastie en kyphoplastie zijn twee technieken voor de behandeling van pijnlijke wervelbreuken, die meestal worden veroorzaakt door osteoporose. Bij beide behandelingen wordt een soort cement ingespoten. In het geval van vertebroplastie gebeurt de injectie rechtstreeks in de gebroken wervel, terwijl men bij kyphoplastie eerst een ballonnetje in de ingedeukte wervel inbrengt en opblaast, en vervolgens die holte met cement opvult. De terugbetaling van deze technieken is verschillend: de cement wordt in de twee gevallen terugbetaald (82 €), maar de kits voor vertebroplastie (± 500 €) en voor kyphoplastie (± 4 000 €) niet. Het ereloon van de arts wordt terugbetaald bij kyphoplastie (± 300 €), maar niet bij vertebroplastie.

Weinig verschil tussen beide technieken …en met placebo

Uit de analyses van de wetenschappelijke literatuur stelden de KCE-onderzoekers vast dat de werkzaamheid van de twee technieken nauwelijks verschilt. Op korte termijn verlichten ze allebei de pijn en verbeteren ze de levenskwaliteit … maar ditzelfde resultaat wordt ook verkregen na een gesimuleerde interventie (inspuiting van een lokale verdoving). Daarom pleit het KCE voor bijkomende studies om de sub-groepen van patiënten te identifiëren, die echt baat zouden hebben bij één van deze ingrepen, en om alleszins voor beide interventies hetzelfde terugbetalingstarief te gebruiken.

Vervanging van de tussenwervelschijven

De tussenwervelschijfprothesen zijn bedoeld ter vervanging van de kraakbeenschijven tussen de wervels wanneer deze aangetast zijn en problemen veroorzaken. Het gaat dan vooral over pijn door aangetaste tussenwervelschijven aan de nek of de lage rug. Ze zijn een alternatief voor de klassieke behandeling van wervelfusie (arthrodese). Daarbij worden twee of meer wervels aan elkaar vastgehecht, met als doel de druk en de daarmee gepaard gaande pijn op de zenuwwortels te verlichten. Ook hier is er een verschil in de terugbetalingen : de lagerugprothesen worden terugbetaald (1.800 €), de prothesen voor de nek (prijs ongeveer 2.500 €) niet.

Geen merkbare verbetering

Theoretisch heeft de prothese het voordeel dat de beweeglijkheid van de wervels behouden blijft. Maar opnieuw konden de onderzoekers geen betrouwbaar bewijs vinden dat de prothesen beter zijn dan een wervelfusie. De prothesen verminderen wel de pijn, maar niet meer dan bij de klassieke wervelfusie. Dat werd ook bevestigd door de clinici die deelnamen aan deze studie. De conclusie van het KCE is daarom dat er onvoldoende argumenten zijn om de onvoorwaardelijke terugbetaling van deze prothesen aan te bevelen. Ongeacht de interventie waarvoor uiteindelijk wordt gekozen, is het ook belangrijk dat de zorgverlener de patiënt informeert over de voor-en nadelen van elke optie, en van de uiteindelijke kost voor de patiënt.

De technologische evaluatie, niet alleen een besparingslogica

In de meeste Europese landen nemen wetenschappelijke agentschappen, zoals het KCE, de nieuwste medische technologieën die op de markt worden gebracht, kritisch onder de loep. Deze agentschappen, die met elkaar samenwerken, hanteren zeer nauwgezette methodologieën en geven advies over medische behandelingen. Uit hun studies blijkt dat sommige van die interventies een werkelijke meerwaarde bieden voor de gezondheidszorg, andere dan weer veel minder of zelfs helemaal niet. De beleidsmakers kunnen zich op deze adviezen baseren bij hun beslissing om behandelingen terug te betalen, of niet. Op die manier wordt het (beperkte) budget van de gezondheidszorg zo correct mogelijk aangewend. Artsen en hun patiënten kunnen op die manier ook goed geïnformeerd voor de meest geschikte behandeling kiezen.

Geen categorie

DE ZIT-EPIDEMIE: ZIJN STOELEN EN SOFA’S STILLE MOORDENAARS?

10 september 201826 december 2018 Alexander Speybrouck

Stoelen en sofa’s zijn onze stille moordenaars. Dat beweert ‘wandelgoeroe’ James Levine. Recente studies lijken hem gelijk te geven: langdurig zitten verhoogt het risico op diabetes, hartinfarct, kanker en een vroege dood. Sporten helpt niet. Alleen rechtop staan kan ons redden. ‘Het is niet voor niets dat ons lichaam voor de helft uit benen bestaat.’
De Amerikaans-Britse professor James Levine is een man met een missie. Sinds enige tijd voert de vijftigjarige endocrinoloog een ware kruistocht tegen de gevaren van het zitten. Want volgens hem is zitten erger dan roken en zijn stoelen en zetels schadelijker dan asbest. Hij noemt die meubels zelfs ‘levensgevaarlijk, eropuit om ons te vermoorden’.
Dat inzicht kreeg Levine voor het eerst tien jaar geleden, toen hij tijdens een van zijn onderzoeken vaststelde dat mensen met zwaar overgewicht elke dag twee en een half uur langer neerzaten dan hun slanke soortgenoten. De tot dan aan zijn bureaustoel geklonken professor schrok zo erg van die vaststelling, dat hij opstond, drie kwartier ging wandelen en ondertussen nadacht over hoe hijzelf de dag actiever door kon komen. Toen hij terugkwam op kantoor, zette hij zijn computer op een lessenaar en schoof er een loopband voor. Vandaag doceert hij aan de Mayo Graduate School of Medicine in Phoenix in de staat Arizona, schrijft hij boeken over de dodelijke risico’s van zitten, roept hij iedereen op om sofa en stoel radicaal af te zweren en een sedentair bestaan in te ruilen voor een rechtopstaand.

Blitse loopschoenen
‘De mens is van nature een wandelaar. Het is niet voor niets dat ons lichaam voor de helft uit benen bestaat’, stelt professor Levine. Zelf zit hij geen moment meer stil. Zijn studenten noemen hem ‘de wandelgoeroe’. Onder zijn pak en das draagt hij standaard een paar blitse loopschoenen. ‘Moderne mensen zijn verslaafd aan zitten, maar we zijn niet ontworpen om een godganse dag op onze luie kont door te brengen. Het gaat al fout ’s morgens aan de ontbijttafel, daarna kruipen we achter het stuur van de auto of nemen we de trein naar het werk en zitten we weer neer. Dan komen we aan op kantoor en het eerste wat we doen is onze stoel vanonder ons bureau rollen om opnieuw te gaan zitten. ’s Avonds ploffen we in onze sofa en kijken we tv. De doorsnee Amerikaan zit meer dan 13 uur per dag, slaapt 8 uur en beweegt 3 uur. Mensen die al een hele dag op kantoor zitten, zijn meer dan anderen geneigd om ook hun vrije tijd zittend door te brengen.’
Vroeger was het beter. James Levine: ‘Tweehonderd jaar geleden leefde negentig procent van de bevolking in landbouwgemeenschappen. Ze bewogen de hele dag en zaten amper drie uur, vijf keer minder dan vandaag. De industriële revolutie zorgde voor een radicale ommekeer: meer dan de helft van de wereldbevolking verstedelijkte en dat aantal neemt alleen maar toe. In de jaren veertig van de vorige eeuw deed naast de geautomatiseerde fabriek ook het ‘moderne kantoor’ zijn intrede. Sindsdien werkt bijna iedereen zittend. Het aantal sedentaire jobs is vanaf 1953 met 83 procent toegenomen. Vandaag hebben onze kinderen een tablet en Facebookaccount en spenderen ze hun schooltijd en vrije tijd op een stoel achter een scherm.’

De ‘zitziekte’
Al dat zitten leidt volgens Levine onvermijdelijk tot de fatale ‘zitziekte’, met als mogelijke gevolgen: obesitas, hoge bloeddruk, diabetes, kanker of depressie.

Op 15 maart van dit jaar stelde hartspecialist Jacquelyn Kulinski op het jaarlijkse congres van de Amerikaanse cardiologen in San Diego de resultaten voor van een uitgebreid onderzoek naar het verband tussen zitten en hartziekten. ‘Het meest opvallende resultaat is dat je kransslagaders sneller dichtslibben als je veel zit en toch voldoende aan sport doet, dan wanneer je minder zit en minder sportief bent’, zegt ze. Een mens van middelbare leeftijd zonder hartziekte die een uur lang zit, heeft volgens Kulinski 14 procent meer kans op aderverkalking dan een leeftijdsgenoot die datzelfde uur recht blijft staan.
Haar collega David Alter van de universiteit van Toronto publiceerde een paar maanden eerder in het wetenschappelijk tijdschrift Annales of Internal Medecine een literatuurstudie over de risico’s van zitten. Alter en zijn team namen 47 onderzoeken uit de hele wereld onder de loep. Hun conclusie luidt dat wie een hele dag zit, meer risico loopt op een hartziekte, diabetes, kanker en op een voortijdige dood dan mensen die het zitten tot een minimum beperken. Een dag in zittende houding op kantoor verhoogt de kans op diabetes met 90 procent en de kans op kanker of een hartziekte met 18 procent. ‘De gemiddelde hedendaagse mens brengt meer dan de helft van de dag al zittend door’, zegt Alter. ‘Uit onze studie blijkt dat degenen die sporten het risico iets verminderen, maar het wordt pas echt stevig gereduceerd zodra ze het zitten drastisch inperken.’
Volgens Birgit Sperlich, sportwetenschapper aan de Sporthogeschool van het Duitse Keulen, heeft langdurig zitten vermoedelijk een nefast effect op de werking van het enzym lipoproteïnelipase. ‘We denken dat urenlang zitten de werking van het enzym in de bloedvaten verstoort, waardoor de bloedvet- en glucosewaarden hoog oplopen met diabetes of aderverkalking als gevolg.’
Voor James Levine is de conclusie helder: ‘Verban de stoel uit je kantoorleven en de sofa uit je privéleven, en werk en geniet alleen nog rechtopstaand.’ Hijzelf wandelt acht uur per dag op zijn loopband aan zijn bureau. In de tuin van de school houdt hij wandelvergaderingen met zijn medewerkers en studenten. ‘Sommigen verklaren ons geschift, maar onze vergaderingen verlopen altijd zeer efficiënt.’

Welles-nietes
Katrien De Cocker voert aan de vakgroep Bewegings- en Sportwetenschappen van de UGent onderzoek naar onze ‘fysieke activiteit, fitheid en gezondheid’ en bestudeert onder andere strategieën om mensen minder te laten zitten op hun werk. James Levine’s stelling dat zitten het nieuwe roken is, vindt ze voorlopig lichtjes overdreven. ‘Er zijn een aantal gelijkenissen te bespeuren in de manier waarop voor- en tegenstanders van roken vroeger en zitten nu een welles-nietesdiscussie voeren’, zegt ze. ‘Eerst was roken geen probleem en later wel. Dat zien we momenteel ook bij het zitten. Af en toe verschijnt een studie die doet vermoeden dat zitten ongezond zou kunnen zijn. Sommige wetenschappers zijn daar nog niet van overtuigd, anderen staan al volop op de barricaden. Alleen nieuwe onderzoeken zullen de volgende jaren uitsluitsel geven.’
Iedereen lijkt het er toch over eens te zijn dat lang zitten niet gezond is? Katrien De Cocker: ‘De eerste onderzoeken wijzen inderdaad op een link tussen zitten en diabetes, obesitas en sommige kankers. En er lijkt ook een verband te zijn tussen veel zitten en vroegtijdige sterfte. Maar hoe sterk die verbanden precies zijn, is niet duidelijk. De bestaande onderzoeken maken bijvoorbeeld vergelijkingen tussen mensen die meer, en mensen die minder dan vier uur per dag zitten. Minder dan vier uur kan dan zowel één, twee of drie uur zijn, en meer dan vier uur kan oplopen tot tien uur. Op dit moment kunnen we uit geen enkele studie afleiden wat de verhouding is tussen het aantal zituren en de kans op een aandoening. Al heeft een grote Australische studie ondertussen wel aangetoond dat het risico op vroegtijdig overlijden sterk stijgt als je meer dan acht uur per dag zit, onafhankelijk of je op andere momenten van de dag weinig of veel beweegt. Uit een van onze studies blijkt alvast dat de Vlamingen ongeveer 55 procent van hun ‘wakkere tijd’ al zittend doorbrengen.’

Uit balans
In 2011 brachten onderzoekers van de universiteit van Sydney ‘de wereldwijde zit-epidemie’ in kaart. Ze vergeleken de zitfrequentie van de inwoners van twintig landen. ‘Winnaars’ zijn Japan, Noorwegen, Taiwan en Saudi-Arabië: meer dan een kwart van hun inwoners brengen meer dan 9 uur per dag al zittend door. De Columbianen, Brazilianen en Portugezen zitten het minst: gemiddeld net geen drie uur per dag. Van de Belgen zit 20 procent meer dan 9 uur per dag, ruim 19 procent zit tussen 6 en 9 uur, 44 procent zit tussen 3 en 6 uur en de rest zit minder dan 3 uur per dag. Met die resultaten bevindt België zich in het midden van de onderzochte landen.
Begin dit jaar publiceerde de Duitse verzekeraar DKV in samenwerking met de Sporthogeschool van Keulen het gezondheidsrapport van onze oosterburen. In dat rapport ging heel wat aandacht naar de wijdverspreide zitcultuur, die bij ons allicht niet veel anders is. Hoe jonger, hoe meer er gezeten wordt. Amper de helft van de schoolgaande kinderen wandelt of fietst naar school, drie vierde van de zes- tot twaalfjarigen hebben een televisie op hun kamer en in het weekend kijkt 37 procent van alle kinderen twee uur per dag naar tv. 20 procent kijkt zelfs langer dan drie uur. De leeftijdscategorie van 18 tot 29 jaar zit elke dag gemiddeld 3 uur en een half op het werk, drie kwartier in de auto of op het openbaar vervoer, 95 minuten voor het computerscherm, 97 minuten in de zetel voor tv en 107 minuten op restaurant of café. ‘Jongvolwassenen halen makkelijk negen zituren per dag’, concludeert Birgit Sperlich die aan het rapport meewerkte. ‘Een ramp’, vindt James Levine. ‘Door lang te zitten, raakt hun lichaam uit balans. Hun spieren verbruiken geen energie meer, hun insulinereceptoren blokkeren, de bloedsuikerspiegel stijgt, net als het bloedvet. Hun botten worden poreus, hun hormonenhuishouding raakt verstoord en hun ruggengraat overbelast.’

Fietsen op het werk
‘Ideaal is om minstens 30 minuten per dag matig intensief te bewegen’, zegt Katrien De Cocker. ‘Maar dat heeft alleen zin als je niet de rest van de dag op een stoel of in de zetel zit, want dan blijf je een verhoogd risico hebben op een aandoening zoals diabetes. Het verstandigste is: zo weinig mogelijk zitten en zo veel mogelijk bewegen. Ook je zitpatroon is belangrijk: zit niet acht uur ononderbroken achter je bureau, maar sta om het halfuur op en maak even een korte wandeling. Die korte onderbrekingen hebben een aantoonbaar gunstige invloed op de vet- en glucosewaarden in het bloed.’
Is het een goed idee om in de geest van James Levine onze werkplek radicaal om te bouwen en alle stoelen te verbannen? ‘Het voordeel van een omgebouwde werkomgeving is dat mensen niet meer hoeven te piekeren over een aanpassing van hun gedrag. Als de bureaus vervangen worden door zit/sta-bureaus wijzigen mensen vanzelf hun zit- in een stahouding. Tredmill desks of peddle desks gaan nog een stap verder. Tijdens het werk aan je bureau word je dan verplicht om te wandelen of te fietsen. In een gewone zittende houding bevinden we ons in een sedentaire staat: dat wil zeggen dat ons energieverbruik laag is en enkel onze organen aan de praat houdt. Door te fietsen of te wandelen aan ons bureau overstijgen we het sedentaire en schiet ons energieverbruik de hoogte in.’

Als we fietsen zitten we toch ook? ‘Door te fietsen, activeer je de spieren in je bovenbenen. Proeven hebben aangetoond dat vooral het gebrek aan spieractiviteit in de bovenbenen voor slechtere bloedwaarden zorgt. Als onze bovenbeenspieren voldoende werken en als we genoeg energie verbruiken, herstellen we het suikerniveau en de vetwaarden in ons bloed.’

Minder productief
Als antizitpaus James Levine gelijk heeft en zitten nog schadelijker is dan roken, zitten we met een gigantisch probleem. ‘We leven in een zitcultuur waar voorlopig niemand zich echt vragen over lijkt te stellen’, stelt Katrien De Cocker vast. ‘Op alle plaatsen waar mensen even moet wachten, staan stoelen klaar. Onze vrije tijd brengen we ook zittend door. Het zitten verbieden, is onmogelijk. We kunnen het niet wegdenken uit onze maatschappij, maar we moeten iedereen er wel bewust van proberen te maken dat het verstandig is om af en toe voor beweging te kiezen in plaats van voor de luie stoel. Wij proberen de zitcultuur in een aantal bedrijven aan te pakken, maar dat is niet vanzelfsprekend. Het is lastig om dat idee van minder zitten ingang te doen vinden. Veel werknemers zijn bang dat ze als minder productief zullen overkomen bij hun baas als ze te veel rondwandelen. Ze voelen zich onwennig wanneer ze rechtopstaand telefoneren of al wandelend vergaderen. Voorlopig kiezen ze er voor om braaf op hun stoel te blijven zitten, veilig verstopt achter hun beeldscherm.’

Tips om de zittijd te verminderen:

– Sta om het half uur op en wandel een paar minuten rond.
– Telefoneer al wandelend.
– Installeer de printer zo ver mogelijk van uw bureau vandaan.
– Vervang uw bureau door een zit/sta-bureau.
– Houd uw koffiepauzes al staande.
– Wandel tijdens het vergaderen.
– Neem zo veel mogelijk de fiets of ga te voet.
– Wees blij wanneer alle zitplaatsen op de bus bezet zijn.
– Wacht in het station rechtopstaand op uw trein.
– Ruil uw computertijd in voor wandeltijd.
– Rij met de fiets naar het dorp of de stad om te gaan shoppen.
– Spreek met uw vrienden af op café of in de sportclub in plaats van op Facebook.
– Maak tijdens de reclameblokken een wandelingetje door het huis, maar laat de chips en borrelnootjes links liggen.
– Zet de tv uit als u de neiging voelt om te beginnen zappen.
– Vervang het café- of restaurantbezoek met vrienden af en toe door een fikse boswandeling.
– Ga tussen twee gangen op restaurant of rondjes op café door buiten bij de rokers een praatje slaan maar laat de sigaret wijselijk links liggen.

Geen categorie

ZIJN KNIE-OPERATIES NUTTELOOS BIJ KNIEPIJN DOOR ARTROSE?

10 september 201826 december 2018 Alexander Speybrouck

Oefeningen hebben evenveel effect bij kniepijn door artrose als een kijkbuisoperatie en zo’n operatie is niet zonder risico. Dergelijke operaties zijn nutteloos, stellen Deense onderzoekers.

Waar komt dit nieuws vandaan?

Kniepijn en functionele hinder in het kniegewricht op oudere leeftijd zijn veel voorkomende klachten, meestal te wijten aan (beginnende) artrose. Op een röntgenfoto zijn soms onregelmatigheden te zien, zoals meniscusletsels of losse fragmentjes die het gewricht kunnen blokkeren. Zeer veel mensen krijgen hiervoor een artroscopie: een kijkbuisoperatie van het kniegewricht waarbij losse stukjes of beschadigde randjes van de meniscus verwijderd worden. Over het nut van deze ingreep bestaat al lang twijfel. Deense onderzoekers brachten 9 goed uitgevoerde studies samen die de artroscopie vergeleken met placebo-ingrepen (kijkbuisoperatie waarbij de gewrichtsholte enkel gespoeld wordt), pijnstillers of oefeningen bij 1270 personen, tussen 49,7 en 62,8 jaar oud, met slijtagetekenen van de knie (dus niet als gevolg van een trauma). Hun analyse toont dat zowel oefentherapie als chirurgie de kniepijn verbetert gedurende 3 maanden tot 2 jaar na de interventie, met een licht voordeel voor de ingreep (1). Ook pijnstillers hebben een licht, voorbijgaand effect. Echter, na artroscopie treden soms ernstige verwikkelingen op, zoals diepe veneuze trombose (4,13 per 1000 artroscopies), longembolie (1,45 per 1000), infectie van het kniegewricht (2,11 per 1000) en overlijden (0,96 per 1000). De onderzoekers besluiten dat het zeer beperkte voordeel van chirurgie niet opweegt tegen de mogelijke complicaties voor mensen met slijtage van de kniegewrichten en dat oefenen daarom een beter alternatief biedt.

Hoe moeten we dit nieuws interpreteren?
Vanaf een zekere leeftijd tonen zowat alle knieën slijtagetekenen, zoals een onregelmatige meniscus of losse fragmentjes in het gewricht. Die vindt men niet alleen terug bij mensen met klachten van kniepijn en functionele hinder, maar ook bij mensen zonder knieklachten. Deze afwijkingen zijn dan ook moeilijk te beoordelen.
Kinesitherapie, oefenprogramma’s om de pijn te verlichten en het lichamelijk functioneren te verbeteren, is effectief bij kniepijn door artrose. Voor mensen met knie-artrose werkt een half uur intensief bewegen per dag (vb fietsen) pijnstillend en functie-verbeterend. Uit een recent overzichtsonderzoek over oefenen bij knieartrose, blijken zowel de pijn als het functioneren duidelijk te verbeteren (2).

Conclusie
Bezin eer je onder het mes gaat voor knie-artrose. Deense onderzoekers stellen vast dat regelmatig oefenen een gelijkaardig effect heeft op de pijn en de bewegingsbeperking in vergelijking met een kijkbuisoperatie bij mensen met slijtagetekenen van de knie. Een chirurgische ingreep houdt bovendien een risico op complicaties in.

Geen categorie

TROOST: NIET DOORSLAPEN HEEFT VOORDELEN VOOR JE BABY

10 september 201826 december 2018 Alexander Speybrouck

“Hoe gaat het met de baby, slaapt hij al door?”, is vermoedelijk de meest afgezaagde vraag die jonge ouders te horen krijgen. Je zou voor minder beginnen twijfelen of het wel normaal is dat jouw kindje meermaals per nacht wakker wordt. Het antwoord (of je het nu wil of niet): ja, en het heeft zelfs voordelen.
Volgens professor zuigelingenzorg en ontwikkelingspsychologie Peter Fleming (Bristol University) zijn baby’s niet gemaakt om lange perioden te slapen. Het zou zelfs helemaal geen voordelen hebben, integendeel. De gedachte dat baby’s een hele nacht moeten doorslapen is dan ook een uitvinding van de twintigste eeuw.

Slaapobsessie
Nooit eerder kampten zoveel mensen met slaapproblemen en burn-outs. Er is geen ruimte voor vermoeidheid in een maatschappij waarin meer en meer gezinnen moeten knokken om de eindjes aan elkaar te knopen, en waar ze snel terug moeten gaan werken om de boel draaiende te houden. Het is bijgevolg niet verwonderlijk dat ook de verwachtingen over de nachtrust van kinderen compleet onrealistisch zijn.
“Je mag niet vergeten dat de maatschappij veel sneller evolueert dan biologie. Een slaappatroon dat meer dan een half miljoen jaar nodig gehad heeft om zich te ontwikkelen kan niet gewoon omgedraaid en genegeerd worden. Zeker wanneer daar geen voordelen aan vasthangen”, stelt Fleming.

Slaapcyclus
Het slaappatroon van baby’s is tijdens de eerste maanden pure chaos. In de baarmoeder krijgt een kind het slaapregulerende hormoon melatonine via de placenta, maar eens uit de buik moet het plots op eigen houtje een slaapwaakpatroon opbouwen, en dat vraagt tijd. Het verschil tussen dag en nacht is met andere woorden nog ongekend en de slaapcycli zijn bovendien een pak korter dan bij volwassenen. Het duurt naar schatting minstens vier maanden vooraleer je van een bioritme mag spreken. Er wordt zelfs geopperd dat de interne klok van een kind pas echt op punt staat wanneer het naar school begint te gaan.

Pienter
Over het algemeen zijn kindjes het liefst wakker en alert tussen zes uur ’s avonds en middernacht omdat ze dan veel meer aandacht kunnen krijgen van hun ouders, die ’s avonds minder afgeleid (horen te) zijn. “Het is compleet normaal en zinvol, alleen past het niet in de 21ste-eeuwse verwachtingen”, aldus Fleming.
Wie zat te wachten op de voordelen van ononderbroken nachten: hier zijn ze. Studies wijzen uit dat er een sterke link bestaat tussen een betere ontwikkeling, zeker op vlak van intelligentie, en nachtelijke verzorging. De constantere stroom van voedingsstoffen naar het brein, die niet onderbroken wordt voor zeven uur (of langer), doet dus wonderen voor je kind. Verder blijkt uit onderzoek dat baby’s die dichtbij hun ouders vertoeven en wiens noden de klok rond beantwoord worden, meer empathie hebben, minder vatbaar zijn voor depressie en beter in zelfregulering. Zuigelingen langdurig laten huilen, zorgt daarentegen voor onnodig en ongezond veel stress.

Troost
Je bent dus geen softie wanneer je als ouder onder de lakens uitspringt om jouw kleine spruit met veel liefde te sussen, opnieuw in slaap te wiegen, aan de borst te leggen of gezellig (en veilig) mee in bed te nemen. Je werkt op die manier ook geen verwend nest in de hand, maar wel de ontwikkeling van een gerust en gehecht kind dat vol vertrouwen kan groeien, om zo op termijn zelf troost te vinden en slapen te zien als iets fantastisch, net als jij. Toegegeven, er zijn momenten dat je lijf van pure vermoeidheid aan je bed genageld lijkt, en je met heel wat minder enthousiasme pijnlijke krampen probeert te verzachten, luiers verschoont of (borst)voeding geeft. Het maakt je echter geen minder goede ouder, het is gewoon menselijk.

Norm
Fleming raadt dan ook aan om je kind dicht in de buurt te laten slapen. “De gedachte dat een bed delen met je baby verkeerd of abnormaal zou zijn, is gewoon onzin. Ongeveer negentig procent van zuigelingen op deze wereld slaapt zo, en sinds duizenden jaren is het in feite de norm”, oppert hij.

Contact
Wanneer we terugkijken naar de geschiedenis van de mens, hebben baby’s hun dagen altijd dicht en in quasi continu contact met hun ouders (vooral moeders) doorgebracht. Ze werden overal meegedragen. “Baby’s slapen ook in een draagdoek (of ergonomische drager, red.) wanneer ze daar nood aan hebben en worden vanzelf terug wakker wanneer het moet. Voor ontelbaar veel kinderen op deze aardbol is dat vandaag nog steeds het geval. Bij zuigelingen die constant bij hun moeder zijn, is de obsessie met doorslapen gewoon onbestaand”, gaat hij verder. Uiteraard beseft Fleming dat dit voor voltijds werkende ouders geen optie is, maar een gulden middenweg kan altijd. Door te kiezen voor maximaal contact op momenten dat het wél kan, maak je al heel veel goed. Het echte probleem ligt dus niet bij de natuurlijke slaapcyclus van baby’s, maar wel bij de keiharde druk die op ouders wordt gelegd om een “goede” slaper te hebben.

Geen categorie

FYSIOTHERAPIE EVEN GOED ALS CHIRURGIE VOOR GEWONE RUGPIJN

10 september 201826 december 2018 Alexander Speybrouck

(Reuters Health) – Fysiotherapie kan even doeltreffend zijn als chirurgie om de symptomen van lumbale wervelkanaalstenose, een frequente oorzaak van zenuwletsels en lagere rugpijn bij oudere mensen, te verlichten, volgens een studie.
“Chirurgie is een riskantere procedure, met een complicatiepercentage van ongeveer 15%, en de helft van deze complicaties is levensbedreigend,” verklaarde Dr. Anthony Delitto, voorzitter fysiotherapie aan de School of Health and Rehabilitation Sciences van de University of Pittsburgh. “Het is geen levensgevaarlijke procedure om fysiotherapie te doen.” Lumbale wervelkanaalstenose kan leiden tot geknelde zenuwen, tintelingen, zwakte en verdoving in de rug en de onderste extremiteiten. De frequentie van de aandoening neemt toe met de leeftijd, en naar schatting 2.4 miljoen Amerikanen zouden deze aandoening hebben tegen 2021, volgens de American Academy of Orthopedic Surgeons. Delitto en zijn team proberen na te gaan of ze konden aantonen dat fysiotherapie, die veruit veel veiliger is dan chirurgie, even goed kan werken om de symptomen te verlichten.
Tussen 2000 en 2005 vroegen ze 481 patiënten die instemden voor chirurgie of ze wilden deelnemen aan een studie waarin ze gerandomiseerd zouden worden om een operatie te ondergaan of fysiotherapie te ontvangen. De meeste weigerden, om niet toegewezen te worden tot de niet-chirurgische groep, maar 169 patiënten stemden toe om deel te nemen aan het experiment. Tenslotte ondergingen 87 patiënten een chirurgische ingreep en 82 werden toegewezen tot fysiotherapie. In het begin van de studie waren de patiënten minstens 50 jaar. Ze moesten in staat zijn om minstens een kwart mijl te stappen zonder problemen en om geen onderliggende medische aandoeningen te hebben zoals dementie, een ernstige vaatziekte, kanker of een vroegere hartaanval. De meeste van hen waren sedentair of slechts licht actief, en ze waren typisch obees. De patiënten in de chirurgiegroep waren iets jonger, ongeveer 67 jaar gemiddeld, in vergelijking met de gemiddelde leeftijd van ongeveer 70 jaar voor de patiënten die fysiotherapie kregen. Het fysiotherapieschema bestond uit revalidatiesessies tweemaal per week gedurende 6 weken. De deelnemers konden stoppen met dit schema in het voordeel van chirurgie op om het even welk moment van de studie, en gedurende een gemiddelde follow-up van 2 jaar deden 47 van hen (of 57%) dit. Na 2 jaar was de reductie van de pijn en andere symptomen vergelijkbaar, ongeacht tot welke groep de deelnemers behoorden.
“De studie toont aan dat zowel chirurgie als fysiotherapie redelijke keuzen zijn; de persoon die één van beide opties kiest, zal hetzelfde eindresultaat bereiken na één of twee jaar,” verklaarde Dr. Jeffrey Katz, directeur van het Orthopedic and Arthritis Center for Outcomes Research aan Brigham and Women’s Hospital in Boston. Katz, die een editoriaal bij de studie schreef in de Annals of Internal Medicine, noteerde dat er nog steeds een rol is weggelegd voor de chirurgie bij de behandeling van lumbale wervelkanaalstenose. Maar het kan geen kwaad om eerst fysiotherapie te proberen, noteerde hij. Omdat zovele geschikte patiënten besloten om niet deel te nemen aan de studie, en omdat zovele patiënten die gerandomiseerd werden voor fysiotherapie, uiteindelijk chirurgie kozen, is er nog meer onderzoek nodig in een grotere groep patiënten om een volledig beeld van de voordelen van elke optie te krijgen, verklaarde Dr. James Weinstein, chief executive van Dartmouth-Hitchcock health system, die niet betrokken was bij de studie. Toch, “zou chirurgie de laatste optie moeten zijn,” verklaarde Weinstein, hoofdauteur van een 2008 paper in de New England Journal of Medicine die aantoonde dat chirurgie effectiever is om de symptomen te verlichten dan niet-chirurgische alternatieven. Ondanks de kleine omvang van de huidige studie en het aantal patiënten die fysiotherapie vroegtijdig stopten, heeft het nog steeds zin om fysiotherapie uit te proberen voor chirurgie, verklaarde Dr. Richard Deyo, onderzoeker in rugpijn aan de Oregon Health and Science University, via email aan Reuters Health.
“Als ze later kiezen voor chirurgie, blijken de resultaten even goed te zijn als bij de patiënten die vroeger kiezen voor chirurgie,” verklaarde Deyo, die niet betrokken was bij de studie. “Sommige patiënten zijn geneigd om te kiezen voor chirurgie omdat de ‘high tech’ benadering definitiever, aantrekkelijker en sneller lijkt te zijn. Patiënten moeten echter beseffen dat ze waarschijnlijk fysiotherapie zullen nodig hebben, zelfs na een geslaagde chirurgische ingreep, en dat het herstel traag kan zijn.”

Geen categorie

PARACETAMOL: WEINIG EFFICIENT VOOR LAGE RUGPIJN EN SLECHTS IETS EFFICIENTER VOOR OSTEOARTRITIS

10 september 201826 december 2018 Alexander Speybrouck

(Reuters Health) – Mensen met lagere rugpijn of heup- of kniepijn zouden niet zoveel verlichting ondervinden van paracetamol (acetaminophen), volgens een review van vroegere onderzoeksgegevens. “Onze systematische review vond dat paracetamol ondoeltreffend is voor patiënten met lage rugpijn en slechts verwaarloosbare voordelen biedt voor patiënten met osteoartritis van de onderste ledematen,” verklaarde de hoofdauteur van de studie, Gustavo Machado, onderzoeker aan het George Institute for Global Health in Sydney, Australië.
“Paracetamol is, indien correct gebruikt, één van de veiligste beschikbare geneesmiddelen voor de behandeling van pijn, maar als het verkeerd en overmatig wordt gebruikt, kan het echt gevaarlijk zijn en leiden tot ernstige en levensbedreigende complicaties,” verklaarde Dr. Michael Hodgman, toxicoloog aan het Upstate New York Poison Center die niet betrokken was bij de studie, via email.
Machado en zijn team analyseerden de gegevens van 13 vroeger gepubliceerde studies die de veiligheid en de werkzaamheid van acetaminophen/paracetamol onderzochten voor rugpijn en osteoartritis. De onderzoekers evalueerden de effectiviteit van het geneesmiddel voor osteoarthritis van de heup of de knie in 10 studies die in totaal 3541 patiënten insloten. Ze bestudeerden ook drie studies van lage rugpijn bij 1825 deelnemers, gecombineerd. Alle studies, behalve één, hadden betrekking op tabletten of capsules, terwijl één studie de resultaten van intraveneus paracetamol voor deelnemers met lage rugpijn rapporteerde. In 10 studies was de dagelijkse dosering ongeveer 3900 tot 4000 mg/dag, terwijl drie studies ongeveer 3000 mg/dag bestudeerden.
In een gepoolde analyse vonden de onderzoekers dat paracetamol niet beter was dan placebo voor lage rugpijn en slechts iets beter voor osteoartritis, rapporteren ze op 31 maart online in de British Medical Journal. De onderzoekers bestudeerden ook de bijwerkingen in negen studies en vonden geen verschil tussen paracetamol en placebo. De gecombineerde resultaten van drie studies toonden echter aan dat het gebruik van paracetamol viermaal meer risico gaf op abnormale leverfunctietesten dan placebo.
“Er zijn enkele opkomende gegevens over risico’s, die aantonen dat paracetamol geassocieerd is met een verhoogd risico op vroegtijdig overlijden, en cardiovasculaire, gastro-intestinale en nieraandoeningen,” verklaarde Machado via email. Toch adviseren de klinische guidelines over de hele wereld het geneesmiddel meestal aan als een goede eerste keuze voor de behandeling van pijn in de veronderstelling dat het veilig, doeltreffend en goedkoop is, noteerde hij. Het team van Machado erkent enkele beperkingen in hun analyse, waaronder het gering aantal ingesloten studies en het ontbreken van een langetermijn follow-up.
De studie focuste ook op chronische pijn, en biedt geen inzicht in de manier waarop de geneesmiddelen werken voor acute pijn, noteerde Dr. Richard Dart, directeur van het Rocky Mountain Poison and Drug Center, via email. Dart, die niet betrokken was bij de studie, waarschuwde ook om niet te veel te focussen op de levertestresultaten in de studies, en hij noteerde dat er geen enkel geval van leverfalen werd gemeld. Bovendien moeten patiënten begrijpen dat paracetamol, in tegenstelling tot aspirine en niet-steroïdale anti-inflammatoire geneesmiddelen, niet ontworpen is om inflammatie te verlichten. Het is een “zwak anti-inflammatoir geneesmiddel maar een doeltreffend geneesmiddel tegen koorts, vooral bij kinderen,” verklaarde Dr. Martin Wehling, managing director van het Institute of Experimental and Clinical Pharmacology and Toxicology aan de Universiteit van Heidelberg in Duitsland.
“Rugpijn heeft weinig te maken met inflammatie; daarom kan paracetamol/acetaminophen alleen werken bij niet-geïdentificeerde patiënten bij wie chronische processen osteoartritis kunnen veroorzaken, zelfs in de rug,” verklaarde Wehling, die niet betrokken was bij de studie, via email. Volgens de experts kan het nuttig zijn dat patiënten lage dosissen paracetamol uitproberen om de pijn te verlichten en dit blijven innemen zolang als het werkt, op voorwaarde dat ze de aanbevolen dagelijkse dosis niet overschrijden. “Het is nog steeds een waardevol geneesmiddel omdat zijn toxiciteit meestal integraal beperkt is tot problemen van overdosering,” verklaarde Wehling. “Als we minder gevaarlijke geneesmiddelen hadden, zouden we paracetamol/acetaminophen zeker verwijderen uit de guidelines, maar we hebben geen veiligere alternatieven.”